Postępowanie rehabilitacyjne po doświadczeniu upadku przez osobę starszą jest kluczowe dla uniknięcia ponownego incydentu tego rodzaju. Na pierwszy plan wyłaniają się bezpośrednie konsekwencje tego zdarzenia – ból, zmniejszenie lub zniesienie zdolności do lokomocji, lęk, często konieczność zabiegu operacyjnego. Zadaniem rodziny jest umiejętna pomoc w odzyskiwaniu sprawności. Odpowiednią wiedzę powinni uzyskać na miejscu świadczenia usług rehabilitacji. Dobra znajomość podstawowych zasad i technik pomaga osobie chorej w nabyciu ponownej zdolności do egzystencji i pozbycia się lęku przed ponownym upadkiem.

 

Kompleksowe postępowanie poupadkowe

 

Indywidualny program ćwiczeniowy i przystosowawczy posiada większą wartość niż jego grupowy odpowiednik. Trudność ujednolicenia grupy zajęciowej przemawia za korzystniejszym, dobrze dobranym do konkretnej osoby planie postępowania. Zyskuje się na czasie możliwym do oceny i wdrażania czynności a jeżeli zajęcia odbywają się w domu seniora, to dodatkowo pojawia się okoliczność poznania warunków egzystencji i możliwych zagrożeń (jak i szans). Dlatego całość poprzedzona jest wnikliwym wywiadem i badaniem funkcjonalnym.

 

Podstawowymi zadaniami dla osoby chorej są: zmiana pozycji, przesiad na wózek lub krzesło, przybranie pozycji stojącej, przemieszczanie się podczas chodu. Jeżeli nie sprawiają problemu, to wskazane, żeby wykonywane były poprawnie i z odpowiednią pewnością. Należy też przysposobić mieszkanie w najistotniejszych i najdrobniejszych szczegółach do potrzeb jakie wynikają ze specyfiki funkcjonowania jego mieszkańca.

 

Trening nabywania umiejętności chodu

 

parametry chodu

 

Funkcja przemieszczania się w przestrzeni o własnych nogach to zadanie wymagające określonych umiejętności na poziomie układu ruchu. Należy również nauczyć się bezpiecznego padania i wstawania. Konieczne staje się także mierzenie u seniora efektów w zakresie zarządzania sobą i dobierania zachowań. Często zły plan działania stwarza trudniejsze warunki do jego realizacji, co często umyka osobie egzekwującej od siebie ruch. Odpowiednio przeprowadzona rehabilitacja uwzględnia w programie ćwiczeń ruchowych właśnie takie sytuacje. Dzięki temu senior może "bez zastanowienia" wykonać niewielki przysiad, sięgnąć po przedmiot ponad głową, czy obrócić się w niekolizyjny sposób.

 

Fizjoterapeuta poprzez wysiłek fizyczny adresuje również problemy takie jak: zaburzenia rytmu serca i zawroty głowy (hipotensja ortostatyczna), uspokojenie polekowe, usprawnienie chodu i równowagi poprzez zaopatrzenie ortopedyczne, wzmocnienie kluczowych grup mięśniowych, wspomaga suplementację witaminy D i wapnia poprzez obciążanie części kostnej układu ruchu, a także bierze pod uwagę zaburzenia sensoryczne osoby starszej.

 

Charakterystyka upadku – dlaczego się zdarza i czy najgorsze już za nami?

 

Do incydentu zderzenia z podłożem, osunięcia się, doprowadzają bardzo często schorzenia tzw. "niekomunikowalne", czy "niezgłaszane". Co to takiego? Są wszelkie choroby, które przebiegają podklinicznie, czyli nie dają widocznych objawów lub są tolerowane dobrze przez pacjenta. Przychodzi jednak moment gdy rezerwa zdrowotna przestaje już wystarczać do utrzymania homeostazy (równowagi w orgazmie). Dochodzi wtedy do widocznych dolegliwości i nawet do załamania zdrowia. Osłabiony narząd ruchu może nie mieć wystarczająco siły by przyjąć zaburzenie innego układu, np. naczyniowego.

 

Urazy tkanek miękkich na skutek upadku pojawiają się w 30-50% przypadków. Wśród uszkodzonych struktur 64% przypadków to przedramię, które instynktownie jest wykorzystywane do zapobiegnięcia większym obrażeniom. Odsetek 32% osób zostaje hospitalizowanych a 44% odczuwa lęk przed ponownym upadkiem. Lęk ten dodatkowo ogranicza aktywność osób starszych i wpływa na ich zmniejszoną sprawność, tak motoryczną jak i społeczną.

 

Jedynie 20% upadków zdarza się w porze nocnej a ich przyczyną najczęściej jest konieczność wizyty w toalecie. Zimna temperatura wydłuża czas reakcji na bodźce i utratę równowagi. Siedzący tryb życia i wiążący się z tym spadek formy zimą, również zwiększają prawdopodobieństwa niechcianych zdarzeń. Cierpią tu szczególnie kobiety.

 

Niesprzyjająca nawierzchnia jest przyczyną 26% zdarzeń a 56% upadków zdarza się poza domem. W środowisku domowym szczególną uwagę powinno się zwrócić na stan i funkcjonalność kuchni, sypiali i pokoju dziennego. To te miejsca są najczęstszą lokalizacją zdarzeń w porównaniu do łazienki, stopni czy nawet schodów.

 

Granicznym wiekiem jest 75 lat. Tu seniorzy dzielą się na tych, którzy upadają na zewnątrz domu (mężczyźni <75l.) i wewnątrz (kobiety >75l.).

 

Psychologia upadku

 

psychologia upadku

 

Aspects of Falling Group przy Prevention of Falls Network Europe stworzyła zalecenia odnośnie problemu upadków wśród ludzi starszych:

 

Należy podnosić świadomość społeczeństwa nt. rodzaju i ilości potrzebnych interwencji dla skutecznej prewencji upadków

Gdy podejmuje się publicznie rozmowy nt. upadków, należy mówić o pozytywnej identyfikacji seniorów z treningiem i o możliwych korzyściach

Należy wykorzystywać różne formy społecznej zachęty do ćwiczeń by zaangażować ludzi starszych

Powinno upewnić się, że interwencja wychodzi naprzeciw potrzebom, preferencjom i możliwościom odbiorców

Promując aktywną rolę pacjenta należy kłaść nacisk na zarządzanie sobą zamiast poleganie na profesjonalistach przez seniora

Polegać należy na metodach walidacyjnych (dokładnych i mierzalnych) przy promowaniu i ocenie spójności działania z całokształtem potrzeb, zwłaszcza długoterminowo

 

Walka z przekonaniem, że upadki są koniecznością na starość jest słuszna. Podejście promujące aktywność jako lekarstwo, może dziwić, jeżeli zestawić je z protekcjonalizmem opartym na restrykcji działań (ograniczaniu).

Ludzie starsi boją się stereotypów, co dodatkowo nasila ich samotność. Sami uważają, że upadki są u nich koniecznością. Świadomość, że mogliby coś dla siebie zrobić z czyjąś pomocą w kwestii sprawności fizycznej jest trudna. Czują się zażenowani poczuciem utraty kontroli nad swoją sytuacją.

Aktem przełamującym stereotypy może być pokazanie niepełnosprawnym seniorom, że ich udział w społeczeństwie jest akceptowany, że są z tego korzyści dla obydwu stron a postępowanie w duchu aktywnej prewencji jest bezpieczne.

Realistyczne podejście będzie cechować się daniem możliwości wyboru, co do rodzaju interwencji i jej modyfikacji oraz swobody wytyczania celów. Optymalnym okaże się takie dążenie, by jedynie superwizować aktywnych, starszych członków społeczeństwa. By ująć to w jednym słowie, należy udzielać WSPARCIA.